Kongresi i Lushnjës 1920: pse Lushnja ka një vend të veçantë në historinë shqiptare
Çdo shqiptar e ka dëgjuar në shkollë: në vitin 1920, në Lushnjë, u mblodhën përfaqësuesit e vendit dhe vendosën që Tirana të bëhej kryeqyteti i Shqipërisë. Por pse pikërisht Lushnja, çfarë rreziku i kanosej Shqipërisë atëherë dhe çfarë mund të shihet sot në qytet? Ky artikull përmbledh faktet kryesore të Kongresit të Lushnjës dhe ju jep disa këshilla praktike për të vizituar muzeun që ruan kujtimin e tij.
Shqipëria në fund të Luftës së Parë Botërore
Pas Luftës së Parë Botërore, Shqipëria ndodhej në një situatë shumë të brishtë. Pjesë të vendit ishin nën pushtimin ushtarak italian, ndërsa Traktati i fshehtë i Londrës i vitit 1915 parashikonte copëtimin e territorit shqiptar mes fuqive fqinje. Në Konferencën e Paqes në Paris (1919–1920), çështja shqiptare po diskutohej pa një zë të fortë shqiptar në tryezë.
Në vend vepronte Qeveria e Durrësit, e cila shihej nga shumë patriotë si e prirur ndaj interesave italiane. Pikërisht kjo pakënaqësi i shtyu atdhetarët të mblidheshin për të vendosur vetë për fatin e vendit.
Kongresi: 21–31 janar 1920
Kongresi u mbajt nga 21 deri më 31 janar 1920, në shtëpinë e atdhetarit lushnjar Kaso (Kasëm) Fuga. Sipas Wikipedias në anglisht, në të morën pjesë 56 delegatë nga krahinat e Shqipërisë, nga trojet shqiptare përreth dhe nga kolonitë e emigracionit. Kryetar i Kongresit u zgjodh Aqif Pashë Elbasani, ndërsa sekretar ishte Ferid Vokopola.
Vendimet kryesore
Kongresi mori disa vendime që formësuan shtetin shqiptar modern:
- U rrëzua Qeveria e Durrësit dhe u formua një qeveri e re me kryeministër Sulejman Delvinën.
- U krijua Këshilli i Lartë, një organ katërsh që ushtronte funksionet e kreut të shtetit, me Luigj Bumçin, Aqif Pashë Elbasanin, Abdi Toptanin dhe Mihal Turtullin.
- U krijua Këshilli Kombëtar (Senati), si organ ligjvënës.
- Tirana u shpall kryeqytet i Shqipërisë, në vend të Durrësit. Ky ishte vendimi i fundit i Kongresit.
Sipas Wikipedias shqip, në qeverinë e re Ahmet Zogu mori postin e ministrit të Brendshëm dhe Mehmet Konica atë të ministrit të Jashtëm.
Pse ishte kaq i rëndësishëm
Kongresi i Lushnjës riafirmoi pavarësinë dhe tregoi se shqiptarët nuk pranonin copëtimin e vendit. Ai hapi rrugën për Luftën e Vlorës të vitit 1920 dhe, sipas burimeve, deri në vitin 1921 trupat italiane ishin tërhequr. Agjencia Kombëtare e Turizmit e quan Kongresin "një nga momentet më vendimtare për konsolidimin e shtetit shqiptar".
Muzeu i Kongresit të Lushnjës
Shtëpia ku u mbajt Kongresi u kthye në muze në vitin 1970. Është një ndërtesë e bardhë në qendër të qytetit, me pesë dritare në katin e mesëm dhe dy në katin e sipërm. Brenda ka fotografi dhe dokumente origjinale që lidhen me historinë kombëtare.
Këshilla për vizitën
- Pyesni për oraret para se të shkoni. Oraret dhe biletat mund të ndryshojnë dhe nuk publikohen gjithmonë në internet; shoferi ynë mund t'ju ndihmojë ta kontrolloni.
- Planifikoni 30–60 minuta, në varësi të interesit tuaj.
- Shkoni me fëmijët: është mënyrë e thjeshtë për t'u treguar historinë e shtetit në vendin ku ndodhi.
- Kombinojeni me qendrën: sheshi me monumentin "Toka Jonë" dhe kafenetë përreth janë fare pranë. Shikoni udhërrëfyesin tonë për gjërat për të bërë në Lushnjë.
Një ditë historie në Lushnjë dhe rrethina
Nëse jeni pasionantë të historisë, mund ta zgjeroni ditën me një vizitë në Manastirin e Ardenicës, rreth 18 km në jug të qytetit, ku sipas traditës u martua Skënderbeu në vitin 1451. Kështu, brenda pak orësh, kaloni nga mesjeta e Skënderbeut te lindja e shtetit modern shqiptar.
Një plan i thjeshtë:
- Mëngjes: Muzeu i Kongresit dhe sheshi qendror.
- Drekë në qytet me gatime të Myzeqesë.
- Pasdite: Manastiri i Ardenicës dhe pamja mbi fushë.
- Kthim në Lushnjë ose vazhdim drejt Fierit.
Lushnja sot, qyteti i Kongresit
Sot Lushnja është një qytet i gjallë i Myzeqesë, me rreth 63 mijë banorë në bashki sipas censusit të vitit 2023. Kujtimi i Kongresit është pjesë e identitetit të saj: një nga lagjet e qytetit quhet pikërisht "Kongresi i Lushnjës", dhe përvjetori i ngjarjes përkujtohet në janar me vizita në shtëpinë-muze. Për shumë lushnjarë, ky është kujtimi i një kohe kur qyteti i vogël i fushës u bë për disa ditë zemra politike e gjithë vendit.
Për bashkatdhetarët
Shumë lushnjarë në emigracion e tregojnë me krenari se kryeqyteti i Shqipërisë u vendos në qytetin e tyre. Nëse vini për pushime, një vizitë në muze është një moment i bukur për familjen. Ne mund t'ju marrim edhe direkt nga aeroporti i Rinasit. Lexoni më shumë te taksi Lushnjë Rinas dhe ekskursione.
Rezervo taksinë
TEMPO Taxi është në dispozicion 24/7 në Lushnjë. Rezervoni nga faqja kryesore, telefononi në +355 69 20 36 256 ose shkruani në WhatsApp. Çmimi bihet dakord para udhëtimit. Siguria juaj, prioriteti ynë.
